André Mosis introductiepagiana
André Mosis - Kingbotho


Apinti, de sprekende drum van de Marrons




Terug naar de beginpagina

Terug naar Kennis over de Marronkunst en - cultuur



Door André Mosis
Sidonbookodé GGM (194) http://www.isaak.nl/sk/foto/anoeki.jpg http://www.isaak.nl/sk/foto/drummer.jpg
  Foto: Frans Rietvelt  
 
Traditiegetrouw
Apinti is een communicatie systeem dat gebaseerd is op vaste herkenbare drumklanken. De oorsprong van Apinti ligt in West Africa, waar de meeste tot slaafgemaakte Afrikanen zijn gehaald om slavenarbeid te verrichten op de koffie- en suikerrietplantages in Noord- en Zuid-Amerika. Een inherente reactie op de slavernij was verzet. Een bekende vorm van verzet in Suriname was marronage, moedwillig weglopen uit de slavenplantages door te vluchten naar de bossen en de plantage eigenaren de oorlog verklaren. De mensen die wegliepen, werden Marrons genoemd. Gedurende de marronage periode 1650-1760 hebben de Marrons diverse geheime communicatiesystemen ontwikkeld. Eén van deze communicatiesystemen is Apinti, een non-verbale communicatie die vertolkt wordt via de Apinti-doon of Apinti-dron, de drum waarmee een ingewijde drummer de boodschappen doorseint. Het was nodig om geheime communicatiesystemen te ontwikkelen tijdens de marronage omdat de plantage-eigenaren militaire patrouilles en huurlingenlegers inschakelden om de Marrons uit te roeien. Zo ontstond een guerrillaoorlog die minstens een eeuw zou duren. Gedurende deze guerrillaoorlog hebben de Marrons mede via Apinti gecommuniceerd en informatie van de ene post naar de andere doorgespeeld. Zo konden zij indien nodig op tijd vrouwen en kinderen laten vluchten. Als de Koloniale Nederlandse Overheid tot de ontdekking kwam, dat zij de oorlog aan het verliezen was en, dat de plantage economie grote schade werd toegebracht, besloot zij vrede te sluiten met de Marrons. De vrede kwam tot stand in 1760, 1762 en 1767, respectievelijk met de Okanisi, de Saamaka en de Matawai. Apinti is als communicatiesysteem heel belangrijk voor de Marrons. Voor hen is de Apinti-dron niet alleen een muziekinstrument maar ook een zeer belangrijk communicatiemiddel en intermediair. Apinti is de eerste draagbare telefoon van de Marrons. Apinti staat tot de dag van vandaag als symbool voor communicatie.

Apinti wordt onderscheiden in twee belangrijke vormen, met name Anwanwi en Kumanti 'pinti. Het Anwanwi is de beleefdheidsvorm waarmee op een klassieke manier wordt gecommuniceerd. Apinti wordt gespeeld door ingewijde drummers die zowel met mensen als ook met de bovennatuurlijke wereld weten te communiceren. Het Anwanwi heeft een complex karakter en een uitgebreider vocabulaire dan de Kumantipinti. De aanhef in het Anwanwi verschilt al naar gelang de context. Bij een begrafenis ritueel wordt een andere aanhef gebruikt dan bij de installatie van een dorpshoofd. De Apinti is een belangrijke non-verbale (rituele) taal binnen de Afro-Surinaamse gemeenschappen. De normen en waarden van de Apinti zijn aan strenge regels gebonden. Bij de uitvoering is een grondige kennis van de regels vereist. Alleen ingewijde mannen worden aangewezen om het Apinti ritueel te verrichten. Anikel Awagi, kenner van de Apinti, vindt dat Apinti, voor de religie van de Marrons te vergelijken is met het Latijn en het Arabisch in respectievelijk, de Rooms-katholieke kerk en de Islam.
Bij officiële gelegenheden van religieus- of politiek karakter wordt de Apinti gespeeld. Dergelijke gelegenheden zijn:

  1. De jaarwisseling
  2. Opening van de bookode - puu baaka (beëindiging van de rouw periode)
  3. Bij vertrek en aankomst van de Gaanman (het grootopperhoofd)
  4. De begrafenis van bepaalde personen
  5. Tijdens de Gadu pee (religieuze bijeenkomsten)
  6. Opening van belangrijke kuutu's, zoals de gaankuutu (volksvergadering)
  7. Opening van grote gemeenschappelijke evenementen
  8. Installatie van religieuze en politieke leiders
  9. De Apinti wordt ook gespeeld om belangrijke boodschappen van dorp tot dorp door te geven.

Apinti baseert zich voornamelijk op de zogenaamde wenti tongo, rituele talen die gesproken worden door de Marrons. De wenti tongo zijn te onderscheiden in de volgende categorieën:
- Ampuku wenti tongo
- Kumanti wenti tongo
- Papa wenti tongo
- Luangu tongo
- Yooka wenti tongo
- Apinti: Aanwanwin en Kumanti’Pinti

Het verschil tussen Apinti en de overige rituele talen is dat Apinti via drumritmen vertolkt wordt en als zodanig wordt overgedragen. Apinti wordt "gespeeld" in de vorm van een uitvoering, waarbij twee specialisten betrokken zijn. De bespeler van de drum, de Apinti Basiya en de tolk, de Puuman.

File?id=ddr48dzs_32dqvxvhd5_bFoto: Dr.Terry Agerkop
De drum waarmee de Apinti Basiya officieel de boodschappen doorseint wordt Apinti doon genoemd. De Apinti doon is gemeenschapsbezit en wordt onderhouden door de Apinti Basiya. Dit om te voorkomen dat de drum, wanneer deze direct nodig is, in goede staat beschikbaar moet zijn.
De bespeler van de Apinti die expert is in beide vormen van de Apinti en één of meerdere personen opleidt wordt Apinti Basi genoemd. Het grootopperhoofd heeft meestal twee Apinti Basi in dienst. Deze worden Apinti Basiya genoemd. Er is verder geen verschil in bekwaamheid tussen de Apinti Basi en de Apinti Basiya. Zowel de Apinti Basi als de Apinti Basiya fungeren als een soort wandelend geheugen. De Apinti Basiya dient alle Apinti nen (overgedragen code namen) van overleden dorpshoofden binnen zijn regio te kennen. Wanneer de Gaanman begeleidt wordt naar een ander dorp, moet de Apinti Basyia bij het naderen van de dorpen, het dorpshoofd oproepen bij de Apinti nen en hem waarschuwen dat de Gaanman voorbij komt varen. Als de Apinti Basiya verzuimt dit te doen, ervaart het desbetreffende dorpshoofd het als een belediging aan zijn adres. Het spelen van de Apinti vergt een langdurige training en de overdracht vindt op systematische wijze en in fasen plaats. Apinti wordt overgedragen aan vergevorderde drummers met een uitgesproken goed gedrag.
André Mosis opent Theater De Vaillant met Apinti
Foto: Harry van der Louw.  
Apinti-man André Mosis opent Theater De Vaillant met een Apinti ritueel 2013.
Opening van evenementen met Apinti in Nederland.
In bovenstaande lijst van gelegenheden, waar de Apinti traditiegetrouw bespeeld wordt, komen bepaalde activiteiten niet voor. Maar het is ook niet verboden om het rijtje aan te vullen.
Voor het bestaan en de ontwikkeling van de Apinti, is het goed om na te denken over de introductie en toepassing van Apinti buiten de traditionele Marronsamenleving. In Nederland wordt ik gevraagd om Apinti te spelen bij de volgende gelegenheden:
  • Onderdeel van een huwelijksceremonie
  • Opening van een bijzonder evenement
  • Onthulling van een gemeenschappelijk monument
  • Opening / ingebruikname van belangrijke gebouwen  
  • Aankondiging van een bijzondere voordracht, de toespraak van hoogwaardigheidsbekleders
  • Etc.
Opening van een feest met Apinti, zoals een verjaardagsfeest, huwelijksfeest, een onthulling, een bijzondere aangelegenheid, en geboorte ceremonie is een nieuw verschijnsel in Nederland. Er zullen mensen zijn die vinden dat het niet mag. Maar als ik de Apinti definieer en de twee belangrijke vormen onderscheid, zie ik geen reden om het te verbieden. Hierbij geldt dat er een bestuurder (kabiten, burgemeester, gemeenteraadslid, staatssecretaris, minister, wethouder, prins, prinses, koning, koningin) aanwezig moet zijn. Dat wil dus niet zeggen dat het altijd zal worden toegestaan een feest te openen met Apinti. Voor behoud en ontwikkeling van de Apinti in Nederland moet er nagedacht worden over uitbreiding van de context, waar de Apinti uitgevoerd wordt. Daarnaast is het van groot belang dat de kennis van de Apinti wordt overgedragen aan percussie talenten.

André Mosis voert een Apinti ritueel uit tijdens de onthulling van een monument ter nagedachtenis van de slavernij.

Kies je voor Apinti om een verjaardagsfeest, trouwfeest of geboorte ceremonie te openen, dan wordt het Kumanti Apinti aanbevolen. In dat geval geef ik vooraf een korte uitleg over Apinti en imiteer ik de herkenbare klanken, die gespeeld zullen worden. Het voornaamste doel van de Apinti bij de opening van een evenement is, bidden voor alle aanwezigen, dat alles goed verloopt in naam van de hoogste God, Nana Keedyamaa Keedyanpon. In Nederland zijn er slecht twee erkende Apinti Basiya bekend m.n. Basiya André Mosis en Basiya Guno With, allebei Marrons uit het Surinaamse binnenland.
 
Foto: Jan de Jager (1 juli 2013 Zoetermeer)
Apinti-man André Mosis Burgemeester Ch. B. Aptroot van Zoetermeer en mevrouw Figaroa-Vlet
   
Zoetermeer  juli 2013: Herdenking afschaffing slavernij in Suriname en de Nederlandse Antillen
 
Apinti-man André Mosis  
KingbothoArtStudiO
Haverschmidtstraat 96, 2522 VT Den Haag
Mobiel: 06 57014641
E-mail: andre.mosis@gmail.com
All content including sound files & images are protected under international copyright laws, including all laws pertaining to intellectual property.
If you want to use one of the files, please contact André Mosis by email or telephone.
laatste aanpassing: 24 mei 2014